Η Νίσυρος της Φυσικής Ιστορίας

Γράφει ο Χριστοφής Ι. Κορωναίος

Το 2011 ανακηρύχθηκαν από τον διεθνή οργανισμό UNESCO του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, 27 τοποθεσίες ανά τον κόσμο ως World Heritage Areas, δηλαδή περιoχές Παγκόσμιας κληρονομιάς. Η Νίσυρος με το μοναδικό σε ομορφιά ηφαίστειο στον κόσμο δεν θα έχει κανένα πρόβλημα στο να συμπεριληφθεί σε αυτό τον κατάλογο. Υπερέχει θα έλεγα. Η σημασία είναι μεγάλη διότι εφόσον θα συμβεί αυτό, οι υποχρεώσεις του Ελληνικού κράτους απέναντι στη Νίσυρο θα είναι αυτές που αναφέρονται στους κανoνισμούς της UNESCO, και είναι είναι οι εξής:

«Για να εξασφαλίσουν την εφαρμογή αποτελεσματικών και ενεργητικών μέτρων που λαμβάνονται για την προστασία, διατήρηση και προβολή της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς που βρίσκεται στο έδαφός του, κάθε κράτος μέρος της παρούσας σύμβασης πρέπει να κάνει προσπάθεια, στο μέτρο του δυνατού, και ανάλογα με την κάθε χώρα:

Να υιοθετήσει μία γενική πολιτική που στοχεύει στο να δώσει την πολιτιστική και φυσική κληρονομιά μια λειτουργία στη ζωή της κοινότητας και να ενσωματώσει την προστασία της κληρονομιάς σε ολοκληρωμένα προγράμματα σχεδιασμού.

  • Να συσταθεί εντός της επικράτειάς του, όπου οι υπηρεσίες αυτές δεν υπάρχουν, μιας ή περισσοτέρων υπηρεσιών για την προστασία, διατήρηση και προβολή της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς με κατάλληλο προσωπικό και να διαθέτει τα μέσα για την εκπλήρωση των καθηκόντων τους.
  • Για την ανάπτυξη επιστημονικών και τεχνικών μελετών και της έρευνας και να εκπονήσουν τέτοιες μεθόδους λειτουργίας, όπως θα κάνει το κράτος, είναι ικανές να αποτρέψουν τους κινδύνους που απειλούν την πολιτιστική ή φυσική κληρονομιά της.
  • Να λάβει τα κατάλληλα νομικά, επιστημονικά, τεχνικά, διοικητικά και οικονομικά μέτρα που είναι αναγκαία για την αναγνώριση, την προστασία, τη διατήρηση, την παρουσίαση και την αποκατάσταση αυτής της κληρονομιάς
  • Να προωθήσει τη δημιουργία ή την ανάπτυξη των εθνικών ή περιφερειακών κέντρων για την εκπαίδευση στην προστασία, διατήρηση και παρουσίαση της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς και να ενθαρρύνει την επιστημονική έρευνα στον τομέα αυτό.»

Απαιτείται λοιπόν, μια πανΝισυριακή εκστρατεία για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος και να ησυχάσουμε μια και καλή από τον κάθε κερδοσκόπο του μέλλοντος. Απαιτείται σοβαρότητα και δουλειά και συγκεκριμένο πρόγραμμα με συγκεκριμένους στόχους ενός συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος. Θα μου πείτε εδώ για τα λουτρά έχουν περάσει δεκαετίες και τίποτα δεν γίνεται και θα γίνει κάτι με την λύση του θέματος της
κατασκευής εργοστασίου στην Νίσυρο; Αρκεί να το πιστέψουμε και με την κατάλληλη ηγεσία όλα γίνονται.
Ένα άλλο σπουδαίο θέμα που ήταν γνωστό αλλά μετά από όλη αυτή την κατάσταση έχει γίνει έκδηλο είναι το ιδιοκτησιακό καθεστώς των φυσικών πόρων του εδάφους της Νισύρου. Με βάση διάφορες νομοθεσίες που αναφέρονται στο παρακείμενο άρθρο για την γεωθερμία, ο υπόγειος πλούτος της Νισύρου ανήκει στο ελληνικό δημόσιο. Ο αείμνηστος Γεώργιος Γιαλούρης, ο δήμαρχος της περιόδου του ’50 που όλα “τά’σκιαζε η φοβέρα” κατόρθωσε να μεταφέρει τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα του Γυαλιού στον δήμο μας. Σήμερα σε εποχές δημοκρατίας δεν είμαστε ικανοί να εξασφαλίσουμε τα αυτονόητα.
Όμως το κυρίαρχο ελληνικό δημόσιο του υπόγειου πλούτου γνωρίζει τους κινδύνους που αντιμετωπίζει το νησί μας με την κατασκευή εργοστασίου παραγωγής ηλεκτρισμού από την γεωθερμία υψηλής ενθαλπίας που φωλιάζει στα έγκατά του. Το γνωρίζει από παλιά, από την δεκαετία του ’80. Απλώς δεν κατέστη δυνατόν να μεταφερθεί στους σημερινούς γραφειοκράτες από τους υπεύθυνους αυτού του τόπου Το 1992 έγινε διάρευση ενός ενημερωτικού-εισηγητικού σημειώματος του Τμήματος Γεωθερμικού Δυναμικού του Υπουργείου Βιομηχανίας για το θέμα (Αθήνα 9.9. 1992, αρ. πρωτ. Δ9/Β/Φ162/23411). Το έγγραφο δεν περιορίζεται στην υπενθύμιση ότι “ανθρώπινη επέμβαση σε φυσικά συστήματα με ευαίσθητες ισορροπίες, όπως είναι τα συστήματα ενεργών ηφαιστειακών τόξων, μπορεί να έχει απρόβλεπτη εξέλιξη” (σ.7) κι ότι “η Νίσυρος ανήκει σε ηφαιστειογενή ζώνη υψηλής ενθαλπίας και θεωρείται ένα από τα δύο πλέον επικίνδυνα ενεργά ηφαιστειακά οικοδομήματα στη χώρα μας (το δεύτερο είναι της Σαντορίνης)” (σ.5), αλλά κυριολεκτικά κρούει τον κώδωνα του κινδύνου:

  • Η συστολή από την ψύξη του ταμιευτήρα μπορεί να δημιουργήσει φυσικοχημική ανισορροπία και ενεργοποίηση του ηφαιστείου ως και σεισμικά φαινόμενα” (σ.7).
  • Όσο περισσότερο υπέρθερμος είναι ο γεωθερμικός ταμιευτήρας τόσο τα φαινόμενα συστολής από την ψύξη του είναι εντονότερα και τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος έκλυσης τεκτονικής ενέργειας από την επαναδιευθέτηση των ισορροπιών σε βάθος.

Επισημαίνουμε ότι οι προκαταρκτικές εργασίες έδειξαν ότι ο ΓΘ ταμιευτήρας της Νισύρου είναι αρκετά υπέρθερμος” (σ.9).
Τέλος, το υπηρεσιακό σημείωμα διαψεύδει ορθά-κοφτά τους ισχυρισμούς για επένδυση με μακροχρόνια προοπτική, αλλά για εντελώς βραχυπρόθεσμηεκμετάλλευση του νησιού: «η συνεχής άντληση της θερμικής ενέργειας από τον υπέρθερμο ταμιευτήρα, έστω και αν γίνεται επανεισαγωγή των γεωθερμικών ρευστών, δημιουργεί σταδιακά ψύξη αυτού. Πρακτική εφαρμογή του ανωτέρω είχαμε στο Larderello της γειτονικής μας Ιταλίας, όπου τα γεωθερμικά πηγάδια γεωθερμικής ενέργειας διατηρούσαν το ωφέλιμο φορτίο νερού και θερμοκρασίας για 10 μόνο χρόνια. Έχοντας υπόψη ότι η Ελλάδα και η Ιταλία ανήκουν γεωλογικά στην Αλπική Ορογένεση, υπάρχει πιθανότητα τα παραγωγικά γεωθερμικά πηγάδια στη Νίσυρο να έχουν ενδεχομένως, με πλήρη εκμετάλλευση του γεωθερμοενεργειακού τους δυναμικού, την ίδια περίπου ηλικία ζωής, 10 περίπου έτη, και μετά να χρειασθεί να δημιουργηθούν νέα πηγάδια με νέες γεωτρήσεις. Τούτο είναι σημαντικό δεδομένο και γίνεται σημαντικότερο εάν αναλογισθεί κανείς ότι η Νίσυρος είναι ένα μικρό κατοικημένο νησί και δεν υπάρχει η πολυτέλεια επεκτατικής γεωτρητικής γεωθερμικής δραστηριότητας” (σ.6).
Αυτή είναι η κατάσταση αγαπητοί συμπατριώτες Νισύριοι. Έχουμε χρησιμοποιήσει πολλά κιλά μελανιού για αναφορά στους κινδύνους που εγκυμωνεί η προσπάθεια του ελληνικού δημοσίου να εκμεταλευτεί όπως θέλει τα ΔΙΚΑ ΜΑΣ ΙΕΡΑ ΧΩΜΑΤΑ.

ΔΕ ΘΑ ΕΠΙΤΡΕΨΟΥΜΕ ΣΕ ΚΑΝΕΝΑ ΝΑ ΚΑΤΑΣΤΡΕΨΕΙ ΤΗ ΝΙΣΥΡΟ ΜΑΣ.